पोलीस प्रवाह न्युज
परंडा, दि. १- ज्येष्ठ नागरिकांच्या आरोग्याची काळजी, त्यांच्या अनुभवाचा सन्मान, सामाजिक सुरक्षितता तसेच निरोगी, सक्रिय आणि सन्मानपूर्वक वृद्धत्वाबाबत जनजागृती करण्याच्या उद्देशाने उपजिल्हा रुग्णालय, परंडा येथे १ ऑक्टोबर रोजी जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिन उत्साहात साजरा करण्यात आला.
हा कार्यक्रम जिल्हा शल्यचिकित्सक डॉ. धनंजय चाकूरकर यांच्या आदेशानुसार तसेच वैद्यकीय अधीक्षक डॉ. जुबेर मोमीन यांच्या मार्गदर्शनाखाली संपन्न झाला. कार्यक्रमास रुग्णालयातील वैद्यकीय अधिकारी, अधिकारी-कर्मचारी तसेच परंडा पंचक्रोशीतील आरोग्याविषयी जागरूक नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
यावेळी सहअधीक्षक चंद्रभान पवार, डॉ. आरती कुलकर्णी, डॉ. गजानन शेटे, डॉ. अमजद पठाण, डॉ. आनंद मोरे, डॉ. रोहित बोराडे, फार्मसी ऑफिसर जितेंद्र ओव्हाळ, रामचंद्र झिंगे, आरोग्य सेवक किशोर जगताप, अनिल भोसले, इन्चार्ज सिस्टर श्रीमती कोल्हे, श्रीमती केसकर तसेच रुग्णालयातील इतर अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते.
उपजिल्हा रुग्णालय, परंडा येथे जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिनानिमित्त आयोजित कार्यक्रम.
ज्येष्ठ नागरिक म्हणजे समाजाची अनुभवसंपन्न संपत्ती
कार्यक्रमामध्ये ज्येष्ठ नागरिकांकडे केवळ वयस्क व्यक्ती म्हणून न पाहता अनुभव, ज्ञान, संस्कार आणि सामाजिक शहाणपणाची संपत्ती म्हणून पाहण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली.
महाभारतातील विचाराचा संदर्भ देताना सांगण्यात आले— “न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धाः । न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् ।” ज्या सभेत ज्येष्ठ व अनुभवी व्यक्ती नाहीत ती सभा पूर्ण अर्थाने सभा नव्हे; आणि ज्येष्ठांनी सत्य, नीती व धर्माचे मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे. ज्येष्ठांचा अनुभव पुढील पिढीसाठी अमूल्य शिदोरी असल्याचे यावेळी नमूद करण्यात आले.
“वय वाढणे म्हणजे आजार वाढणे नव्हे”
ज्येष्ठ नागरिकांच्या आरोग्याविषयी जनजागृती करताना निरोगी वृद्धत्व (Healthy Ageing) ही संकल्पना स्पष्ट करण्यात आली. वय वाढणे ही नैसर्गिक प्रक्रिया आहे; मात्र नियमित तपासणी, संतुलित आहार, शारीरिक हालचाल, मानसिक स्वास्थ्य आणि सामाजिक सहभाग यामुळे ज्येष्ठ व्यक्ती अधिक सक्रिय व स्वावलंबी जीवन जगू शकतात.
- नियमित रक्तदाब व रक्तातील साखर तपासणी
- दृष्टी व श्रवण तपासणी
- औषधांचा योग्य व नियमित वापर
- संतुलित व पोषक आहार
- वय व आरोग्यस्थितीनुसार व्यायाम, योग व प्राणायाम
- पडणे टाळण्यासाठी घरातील सुरक्षित व्यवस्था
- स्मरणशक्ती व मानसिक आरोग्याकडे लक्ष
- सामाजिक व कौटुंबिक सहभाग
- आवश्यकतेनुसार नियमित वैद्यकीय सल्ला
निरोगी वृद्धत्वासाठी प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवा महत्त्वाची
ज्येष्ठांच्या आरोग्यामध्ये आजार झाल्यानंतर उपचार करण्यापेक्षा आजार व गुंतागुंत टाळण्यासाठी प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवा अधिक महत्त्वाची असल्याचे सांगण्यात आले. ज्येष्ठांनी स्वतःच्या आरोग्याची नियमित नोंद ठेवणे, औषधांची माहिती व्यवस्थित ठेवणे आणि त्रास जाणवल्यास स्वतःहून औषधोपचार न करता वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
भारत सरकारच्या National Programme for Health Care of the Elderly (NPHCE) अंतर्गत ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आरोग्य संवर्धन, प्रतिबंधात्मक सेवा, निदान व उपचार, पुनर्वसन तसेच गरजेनुसार घरगुती आरोग्यसेवा यांचा समावेश असलेल्या सर्वसमावेशक आरोग्यसेवेवर भर दिला जातो.
आयुर्वेदाचा आरोग्यदायी वृद्धत्वासाठी दृष्टिकोन
राष्ट्रीय आयुष अभियान व सेवा संकल्प अभियानाच्या संदर्भात आयुर्वेदातील “स्वस्थस्य स्वास्थ्य रक्षणम् । आतुरस्य विकार प्रशमनम् ।” या मूलभूत तत्त्वाचा संदर्भ देण्यात आला. योग्य दिनचर्या, संतुलित आहार, योग्य झोप, नियमित शारीरिक हालचाल आणि मानसिक संतुलन यांचा ज्येष्ठांच्या आरोग्यसंवर्धनात उपयोग होऊ शकतो. कोणतेही औषध, पूरक पदार्थ किंवा पंचकर्म स्वतःहून न करता पात्र वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच करावे, असा संदेश देण्यात आला.
ज्येष्ठांना औषधांसोबत आपुलकीचीही गरज
ज्येष्ठ व्यक्तींना केवळ औषधोपचाराची गरज नसते; त्यांना कुटुंबाचा वेळ, संवाद, प्रेम, आदर आणि आपलेपणा यांचीही आवश्यकता असते. त्यांचे अनुभव ऐकणे, कुटुंबातील निर्णयांमध्ये सहभागी करून घेणे आणि त्यांना समाजापासून अलिप्त होऊ न देणे ही प्रत्येक कुटुंबाची जबाबदारी असल्याचे सांगण्यात आले.
“ज्येष्ठांचा सन्मान म्हणजे केवळ त्यांच्या पाया पडणे नव्हे; त्यांच्या अनुभवाला आपल्या जीवनात स्थान देणे होय.”
ज्येष्ठांचा सन्मान म्हणजे त्यांच्या हक्कांचा सन्मान
ज्येष्ठ नागरिकांच्या आरोग्यासोबतच त्यांच्या सन्मान, सुरक्षितता आणि कल्याणाचे महत्त्व स्पष्ट करण्यात आले. ज्येष्ठांवरील दुर्लक्ष, मानसिक त्रास, आर्थिक शोषण किंवा असुरक्षितता याकडे समाजाने संवेदनशीलतेने पाहण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली.
जीवनाचा संकल्प — दैन्य नव्हे, सन्मानाने जगण्याचा!
“न दे दैन्य जीवनम् ।
न दे काय असेल मृत्यू ।
देहांते तव सान्निध्यम् ।
देहि मे परमेश्वरम् ॥”
ज्येष्ठत्व म्हणजे दैन्य नव्हे; ते अनुभवाचे वैभव आहे. वृद्धत्व म्हणजे परावलंबित्व नव्हे; तर जीवनभर मिळवलेल्या ज्ञानाचा आणि अनुभवाचा समाजाला उपयोग करून देण्याचा काळ आहे.
“आयुष्याची वर्षे वाढण्यापेक्षा त्या वर्षांमध्ये आरोग्य, स्वाभिमान, स्वावलंबन आणि सन्मान वाढला पाहिजे.”
सेवा संकल्प अभियानातून ज्येष्ठांसाठी नवा संकल्प
राष्ट्रीय आयुष अभियानांतर्गत “सेवा संकल्प अभियान” या आरोग्य जनजागृती उपक्रमाच्या माध्यमातून ज्येष्ठ नागरिकांच्या आरोग्याचा संदेश समाजापर्यंत पोहोचविण्यात आला. सेवा संकल्प म्हणजे केवळ एखादा कार्यक्रम नव्हे, तर आरोग्य, प्रतिबंध, जनजागृती आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा एकत्रित विचार करणारी दिशा असल्याचे सांगण्यात आले.
प्रत्येक कुटुंबाने एक संकल्प करावा
घरातील ज्येष्ठांची नियमित आरोग्य तपासणी करूया, त्यांच्या औषधांची काळजी घेऊया, त्यांच्यासोबत वेळ घालवूया, त्यांचे अनुभव ऐकूया, त्यांना निर्णयांमध्ये सहभागी करूया, त्यांना एकटेपणा जाणवू देऊ नका आणि त्यांच्या जीवनाच्या उत्तरार्धाला सन्मान व सुरक्षितता देऊया, असे आवाहन करण्यात आले.
“ज्येष्ठांचा सन्मान – संस्कृतीचा अभिमान; ज्येष्ठांचे आरोग्य – कुटुंबाची जबाबदारी; ज्येष्ठांचा अनुभव – समाजाची संपत्ती; आणि निरोगी वृद्धत्व – सेवा संकल्पाची दिशा.”
परंडा पंचक्रोशीतील आरोग्याबाबत सजग नागरिकांनी या उपक्रमाला उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. ज्येष्ठ नागरिकांच्या आरोग्याबाबत जनजागृती निर्माण करण्यासाठी अशा उपक्रमांची सातत्याने गरज असल्याचे उपस्थितांनी व्यक्त केले.
“ज्येष्ठांची सेवा ही संस्कारांची खरी परीक्षा आणि समाजाच्या आरोग्याची खरी ओळख आहे.”
दैन्यरहित जीवन, स्वाभिमानी वृद्धत्व आणि सन्मानपूर्ण देहांत — हीच ज्येष्ठांच्या आरोग्यसेवेची खरी मानवी दिशा.
