पोलीस प्रवाह न्युज
परंडा, दि. २८- आरोग्याची काळजी, रोगप्रतिबंध, जनजागृती आणि नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची माहिती या चारही बाबी सक्षम समाजाच्या विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. याच व्यापक सामाजिक बांधिलकीचा संदेश देत २८ सप्टेंबर रोजी उपजिल्हा रुग्णालय, परंडा येथे जागतिक रेबीज दिन आणि माहिती अधिकार दिन संयुक्तपणे साजरा करण्यात आला.
या कार्यक्रमास माननीय वैद्यकीय अधीक्षक डॉ. जुबेर मोमीन यांच्या मार्गदर्शनाखाली व जिल्हा शल्य चिकित्सक डॉ .धनंजय चाकूरकर यांच्या आदेशाने साजरा करण्यात आला. यावेळी रुग्णालयातील अधिकारी कर्मचारी उपस्थित होते. यावेळी सहाय्यक अधीक्षक पवार, डॉ. आशिष, समुपदेशक तानाजी गुंजाळ, इन्चार्ज सिस्टर श्रीमती कोल्हे, श्रीमती केसकर यांच्यासह उपजिल्हा रुग्णालयातील सर्व स्टाफ उपस्थित होता.
कार्यक्रमाच्या माध्यमातून एकीकडे रेबीजसारख्या जीवघेण्या पण प्रतिबंधनीय आजाराबाबत जनजागृती करण्यात आली, तर दुसरीकडे नागरिकांना माहिती मिळविण्याचा अधिकार, पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि लोकाभिमुख प्रशासन यांचे महत्त्व समजावून सांगण्यात आले.
जागतिक रेबीज दिन — “Stronger Together” –
दरवर्षी २८ सप्टेंबर रोजी जागतिक रेबीज दिन पाळला जातो. २०२६ ची जागतिक थीम “Stronger Together” असून रेबीज निर्मूलनासाठी आरोग्य व्यवस्था, पशुवैद्यकीय सेवा, प्रशासन, समुदाय आणि नागरिक यांनी एकत्रितपणे काम करण्याचा संदेश या थीममधून दिला जात आहे. रेबीज हा गंभीर विषाणूजन्य आजार असून तो प्रामुख्याने संक्रमित प्राण्याच्या चाव्यामुळे होतो. मात्र योग्य वेळी प्रतिबंधात्मक उपचार मिळाल्यास रेबीजपासून बचाव करणे शक्य आहे. यावेळी नागरिकांना विशेषतः पुढील बाबींबाबत जनजागृती करण्यात आली
पाळीव कुत्र्यांचे नियमित रेबीज लसीकरण करणे.
भटक्या व पाळीव प्राण्यांच्या संपर्कात असताना आवश्यक काळजी घेणे.
प्राणी चावल्यानंतर जखम तातडीने साबण आणि वाहत्या पाण्याने स्वच्छ धुणे.
-विलंब न करता आरोग्य केंद्रात वैद्यकीय सल्ला घेणे.
-डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार Anti-Rabies Vaccine आणि आवश्यक असल्यास इतर प्रतिबंधात्मक उपचार घेणे.
जखमेवर घरगुती किंवा अप्रमाणित उपाय करून वैद्यकीय उपचारात विलंब न करणे.
WHO देखील रेबीज प्रतिबंधामध्ये कुत्र्यांचे लसीकरण, चाव्यापासून बचाव, वेळेवर उपचार आणि One Health दृष्टिकोनावर भर देते. म्हणूनच रेबीज निर्मूलन ही केवळ आरोग्य विभागाची जबाबदारी नसून नागरिक, पशुवैद्यकीय यंत्रणा, स्थानिक प्रशासन आणि आरोग्य व्यवस्था यांच्या संयुक्त प्रयत्नांची आवश्यकता असलेली सार्वजनिक आरोग्याची जबाबदारी आहे.
माहिती अधिकार — “माहिती मिळविणे हा हक्क आहे”
२८ सप्टेंबर हा International Day for Universal Access to Information म्हणून UNESCO आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या पातळीवर मान्यताप्राप्त दिवस आहे. माहितीपर्यंत सार्वत्रिक प्रवेश हा नागरिकांना माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यास, सार्वजनिक संस्थांना उत्तरदायी ठेवण्यास आणि लोकशाहीतील सहभाग वाढविण्यास मदत करणारा महत्त्वाचा घटक मानला जातो. भारतामध्ये माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ नागरिकांना सार्वजनिक प्राधिकरणांकडे उपलब्ध असलेल्या कायद्यानुसार माहिती मिळविण्यासाठी महत्त्वाची वैधानिक चौकट उपलब्ध करून देतो. याच पार्श्वभूमीवर कार्यक्रमात“माहिती हा तुमचा हक्क, पारदर्शक प्रशासन ही आमची बांधिलकी.” हा संदेश अधोरेखित करण्यात आला.
आरोग्यसेवेत माहितीचे महत्त्व
शासकीय रुग्णालय हे सर्वसामान्य नागरिकांच्या आरोग्याशी थेट जोडलेले सार्वजनिक सेवा केंद्र आहे. त्यामुळे नागरिकांना उपलब्ध आरोग्य सेवा, शासनाच्या विविध आरोग्य योजना, उपचार प्रक्रिया, आवश्यक कागदपत्रे, उपलब्ध सुविधा आणि संबंधित नियम याबाबत स्पष्ट व अधिकृत माहिती मिळणे महत्त्वाचे आहे. आरोग्यसेवा केवळ उपचारांची व्यवस्था नसून ती नागरिकांच्या विश्वासाची व्यवस्था आहे. रुग्णाला योग्य माहिती मिळाल्यास तो आपल्या आरोग्यविषयक निर्णयांमध्ये अधिक जागरूक सहभाग घेऊ शकतो. त्याचप्रमाणे प्रशासनाने नियम, प्रक्रिया आणि उपलब्ध सार्वजनिक सेवांबाबत आवश्यक माहिती पारदर्शकपणे उपलब्ध करून देणे ही लोकाभिमुख प्रशासनाची महत्त्वाची बाब आहे.
यावेळी डॉक्टर्स यांनी मनोगत व्यक्त करताना जागतिक रेबीज दिन आणि माहिती अधिकार दिन यांच्यातील व्यापक सामाजिक संबंध अधोरेखित केला. ते म्हणाले “आरोग्याबाबत योग्य माहिती नागरिकाचे जीवन वाचवू शकते आणि प्रशासनाबाबत योग्य माहिती नागरिकांचे हक्क सक्षम करू शकते. त्यामुळे माहिती ही केवळ ज्ञानाची बाब नसून ती आरोग्य-सुरक्षा, नागरिकांचा सहभाग आणि लोकशाहीतील उत्तरदायित्व यांची महत्त्वाची आधारशिला आहे.”
रेबीजच्या बाबतीत “माहिती → योग्य कृती → वेळेवर उपचार → जीवनरक्षण” ही साखळी महत्त्वाची आहे.
त्याचप्रमाणे माहिती अधिकाराच्या बाबतीत—
“माहिती → जागरूकता → सहभाग → उत्तरदायित्व → पारदर्शक प्रशासन”
ही लोकशाहीची महत्त्वपूर्ण साखळी आहे.
त्यामुळे २८ सप्टेंबर हा दिवस केवळ दोन स्वतंत्र दिनांचे स्मरण करण्याचा दिवस नसून “जागरूक नागरिकत्व” या समान मूल्याशी जोडणारा दिवस आहे . “One Health” पासून “Open Governance” पर्यंत जागतिक रेबीज दिन २०२६ ची “Stronger Together” ही संकल्पना आपल्याला सांगते की मानव आणि प्राणी आरोग्याशी संबंधित प्रश्नांचे निराकरण विविध क्षेत्रांच्या समन्वयातून अधिक प्रभावीपणे करता येते. WHO नेही रेबीज निर्मूलनासाठी मानवी आरोग्य, प्राणी आरोग्य, जनजागृती, लसीकरण आणि प्रशासन यांचा समन्वय आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.
तर माहिती अधिकाराचा मूलभूत संदेश असा आहे की जागरूक आणि माहितीपूर्ण नागरिक हा लोकशाहीचा सक्रिय घटक असतो. या दोन्ही संकल्पनांचा केंद्रबिंदू एकच आहे “जबाबदारीने माहिती घ्या आणि योग्य कृती करा.”
उपजिल्हा रुग्णालय, परंडा येथे आयोजित या संयुक्त जनजागृती कार्यक्रमातून आरोग्य विभागाची भूमिका केवळ आजारावर उपचार करण्यापुरती मर्यादित नसून रोगप्रतिबंध, आरोग्यशिक्षण, जनजागृती आणि नागरिकांना उपलब्ध सार्वजनिक सेवांची माहिती देणे यांच्याशीही जोडलेली आहे, हा संदेश अधोरेखित करण्यात आला.
रेबीजपासून संरक्षणासाठी — जागरूकता आणि वेळेवर उपचार.
नागरिकांच्या सक्षमीकरणासाठी — माहिती आणि पारदर्शकता.
या दोन्ही गोष्टींच्या संगमातून अधिक सुरक्षित, जागरूक आणि जबाबदार समाजाची निर्मिती होऊ शकते.
अंतिम संदेश -पाहता –
रेबीजविरुद्ध — लसीकरण, प्रतिबंध आणि वेळेवर उपचार
लोकशाहीसाठी — माहिती, पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व
आरोग्यासाठी — जागरूक नागरिक आणि सक्षम आरोग्य व्यवस्था
समाजासाठी — जबाबदार सहभाग आणि लोकाभिमुख प्रशासन
“आरोग्याची माहिती जीवन वाचवते;
हक्कांची माहिती नागरिक सशक्त करते;
आणि पारदर्शकता लोकशाही मजबूत करते.”
