पोलीस प्रवाह न्युज
भारतीय संस्कृतीतील सण हे केवळ उत्सव नसून ते समाजातील मूल्ये, परंपरा आणि नैतिक तत्त्वे जपणारे साधन आहेत. रक्षाबंधन हा असाच एक सण आहे जो बहीण-भावाच्या नात्यातील प्रेम, विश्वास आणि संरक्षणाची भावना बळकट करतो. मात्र, जर आपण याकडे कायद्याच्या दृष्टिकोनातून पाहिले तर हा सण एक प्रकारचा अलिखित सामाजिक व नैतिक करार (Social & Moral Contract) मानता येतो.
आज प्रजापिता ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालय परंडा येथे -रक्षाबंधन सण मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला. या प्रसंगी परंडा येथील न्यायालयाचे वरिष्ठ विधीज्ञ ॲड .बापूसाहेब खरसडे व उपजिल्हा रुग्णालय परंडा येथील डॉ .आनंद मोरे आणि समाजसेवक श्री दयानंद बनसोडे आदि उपस्थित होते – ब्रह्मकुमारी सेंटर परंडा येथील कु महादेवी बहेण व बार्शी येथील कु संगीता बहेण आणि वैराग येथील कु .मिरा बहेन आधी उपस्थित यांनी मार्गदर्शन केले .
रक्षाबंधन हा भारतीय संस्कृतीतील एक पवित्र सण आहे. पारंपरिक स्वरूपात बहीण भावाच्या हातावर राखी बांधून त्याच्या दीर्घायुष्याची आणि रक्षणाची प्रार्थना करते. मात्र, ब्रह्माकुमारी संस्थेत रक्षाबंधनाचा अर्थ केवळ शारीरिक रक्षणापुरता मर्यादित न राहता, तो आध्यात्मिक व नैतिक रक्षण या उच्च उद्देशाशी जोडला जातो.
रक्षाबंधन हा एक प्रकारे समाजामध्ये भावा बहिणीचा नैतिक कॉन्ट्रॅक्ट आहे. कायद्यात कॉन्ट्रॅक्ट म्हणजे दोन पक्षांमध्ये झालेला परस्पर करार, ज्यातून काही अधिकार व कर्तव्ये निर्माण होतात. त्यासाठी ऑफर, अॅक्सेप्टन्स, कन्सिडरेशन, म्युच्युअल ऑब्लिगेशन व परफॉर्मन्स या घटकांची आवश्यकता असते . रक्षाबंधनातही हे घटक आपल्याला दिसतात:
ऑफर (Offer) : बहीण राखी बांधते व संरक्षणाची अपेक्षा व्यक्त करते.
अॅक्सेप्टन्स (Acceptance) : भाऊ राखी स्वीकारतो व संरक्षणाचे वचन देतो.
कन्सिडरेशन (Consideration) : भावाने दिलेले संरक्षण आणि बहिणीचे प्रेम व आशीर्वाद.
म्युच्युअल ऑब्लिगेशन (Mutual Obligation) : भावाने रक्षण करणे व बहिणीने स्नेह जपणे.
परफॉर्मन्स (Performance) : भाऊ प्रत्यक्ष कृतीतून रक्षण करतो व बहीण भावनिक आधार देते .
तसा रक्षाबंधन हा कायदेशीर करार नसून नैतिक करार आहे. त्यामुळे त्याची अंमलबजावणी न्यायालयात होत नाही, पण समाज व संस्कृतीच्या दृष्टिकोनातून हा पवित्र बंधन तोडणे म्हणजे नैतिक चूक मानली जाते.
रक्षाबंधन या सणामुळे -भावंडांमध्ये विश्वास व आपुलकी वृद्धिंगत होते. कुटुंब व समाजात एकतेची भावना निर्माण होते. संरक्षण व प्रेम या दोन्ही मूल्यांचा संगम होतो. मानसिक सुरक्षितता व भावनिक स्थैर्य वाढते . म्हणून रक्षाबंधन हा केवळ एक सण नाही, तर भावंडांमधील परस्पर विश्वास, जबाबदारी आणि प्रेमाचा अलिखित करार आहे. हा करार कागदावर नसला तरी मनाच्या कागदावर कोरला जातो आणि तोडल्यास त्याचे परिणाम भावनिक व सामाजिक पातळीवर जाणवतात. त्यामुळे रक्षाबंधन हा भारतीय संस्कृतीचा एक अद्वितीय नैतिक करार आहे जो आजही समाजाच्या एकतेचे प्रतीक म्हणून जिवंत आहे.
राजयोग म्हणजे राजासारखा आत्मनियंत्रणाचा मार्ग — जिथे मन, बुद्धी व संस्कारांवर पूर्ण नियंत्रण ठेवून परमात्म्याशी जोडले जाते. ब्रह्माकुमारी परंपरेत राजयोग हे केवळ ध्यान तंत्र नसून, जीवनशैली आणि आत्मिक शक्तीचा स्रोत आहे. राजयोग ध्यान ही आत्मजागृतीची विज्ञानशाखा आहे. हे ध्यान आपल्याला केवळ आजार, ताण किंवा दुःखांपासून मुक्त करत नाही, तर जीवनाच्या प्रत्येक क्षणात शांतता, आनंद आणि स्थैर्य देतो.
राजयोग म्हणजे आत्म्याचा राजा बनण्याचा मार्ग—ज्यामुळे आपण स्वतःचे, इतरांचे आणि संपूर्ण जगाचे कल्याण साधू शकतो. राजयोग ध्यानाची मूलभूत संकल्पना पहाता – आत्मस्मृती – मी आत्मा आहे, शरीर नाही, ही जाणीव जागृत करणे. यासह स्वतःला परमपिता परमात्म्याशी जोडून शांती, प्रेम व शक्ती घेणे. याने विचारशक्तीवर नियंत्रण येत सकारात्मक, शुद्ध व कल्याणकारी विचारांची निर्मिती हाते.
राजयोगाचे आचरण केल्यामुळे मानसिक ताण-तणाव कमी होणे, शांतता व एकाग्रता वाढते व भावनिक राग, द्वेष, ईर्षा यांवर नियंत्रण, प्रेम व सहनशीलता वाढते .शारीरिक मानसिक शांतीमुळे शरीराच्या प्रतिकारशक्तीत वाढ होऊन सामाजिक सौहार्द, भाईचारा व सकारात्मक संवाद वाढ होते.यासह आध्यात्मिक आत्मशक्ती, पवित्रता व दैवी गुणांचा विकास साधला जातो.
ब्रह्माकुमारींच्या दृष्टिकोनातून रक्षाबंधनाचे महत्व
1. आत्मस्मृतीचे बंधन – राखी म्हणजे आत्म्याला आपल्या मूळ शांती, पवित्रता व परमात्म्याशी असलेल्या नात्याची आठवण देणारा धागा आहे .
2. दुष्प्रवृत्तींवर विजय – राखी बांधताना वाईट विचार, नकारात्मक सवयी व विकारांपासून स्वतःचे रक्षण करण्याची प्रतिज्ञा घेतली जाते.
3. विश्वबंधुत्वाचा संदेश – येथे ‘भाव’ म्हणजे केवळ रक्ताचा भाऊ नव्हे, तर सर्व आत्मे हे परमात्म्याची मुले आहेत, अशी व्यापक दृष्टी.
4. कर्तव्याची जाणीव – रक्षण करणे म्हणजे प्रत्येकाशी सद्भाव, नीतिमत्ता आणि अहिंसेचा व्यवहार राखणे.
सामाजिक व वैयक्तिक लाभ पाहता – वैयक्तिक आयुष्यात संयम व सद्गुणांचा विकास होतो . नात्यांमध्ये विश्वास, प्रेम आणि रक्षणाची भावना वृद्धिंगत होते . समाजात भाईचारा, शांतता आणि ऐक्याचा प्रसार साधले जाते .स्वतःच्या विचार, शब्द व कृतींमध्ये सकारात्मकता व पवित्रतेची जपणूक होते म्हणून ब्रह्माकुमारी परंपरेतील रक्षाबंधन हा केवळ सण नसून आध्यात्मिक करार आहे—जो आपल्याला दैवी गुणांनी स्वतःला आणि इतरांना रक्षण करण्याची प्रेरणा देतो.
हा कार्यक्रम स्मृती देतो की खरी राखी म्हणजे परमात्म्याशी नात्याचा धागा, जो आपल्याला जीवनभर शक्ती, शांती व पवित्रता देतो.
लेखक: डॉ. आनंद गोरख मोरे , एम.डी. (आयुर्वेद), योग शिक्षक , एलएल.बी. ( चालू ), राजर्षी शाहू लॉ कॉलेज बार्शी . आयुष वैद्यकीय अधिकारी (कंत्राटी ) ग्रंथ लेखक – आरोग्यामृत व आरोग्याचे संविधान ग्रंथ . मो . नं .9423066291
